Gabriëlla Cleuren

Francesca Tavernier is docente kunstgeschiedenis aan de kunsthumaniora Brugge.

FRANCESCA TAVERNIER 6 maart 2026, 03:00 In De Morgen

'Mijn illustere heer, ik zaln zien wat een vrouw kan doen." (Brief van Artemisia Gentileschi aan kunstverzamelaar Don Antonio u late Ruffo, 7 augustus 1649)

Hoeveel vrouwelijke kunstenaars kan jij opnoemen? In 1985 was in de grote musea van New York slechts één expo volledig gewijd aan het werk van een vrouw. In 2015 waren dat er vijf. Deze schrijnende cijfers inspireerden de Guerrilla Girls tot hun beroemde campagne Do women have to be naked to get into the Met. Museum? Daarmee legden ze de overdreven focus op het naakte vrouwenlichaam in de kunstgeschiedenis tegenover de desinteresse voor vrouwelijke makers bloot.

Met Internationale Vrouwendag in gedachten denk ik aan de vrouwen die de kunstwereld in stilte vormgaven. Het gesprek over vrouwelijke kunstenaars raakt vandaag bredere kwesties: wie wordt gezien en gehoord, in kunst, media en politiek? De laatste jaren lijkt er iets te verschuiven. Steeds meer musea geven vrouwen eindelijk de ruimte die hen veel te lang werd ontzegd.

Het MSK Gent opent deze week Onvergetelijk, de eerste grote overzichtstentoonstelling van vrouwelijke kunstenaars uit de Lage Landen in de 17de en 18de eeuw. Het draagt bij aan een vollediger beeld van de kunstgeschiedenis, waarin vrouwen vaak werden vergeten. Komende zomer wijdt Tate Modern grote exposities aan Tracey Emin, Frida Kahlo en Ana Mendieta. Drie kunstenaars die elk op een radicaal eigen manier het vrouwelijke perspectief verbeelden.

Uit beeld

Toch blijft het aandeel van vrouwen in de kunstgeschiedenis pijnlijk klein. Dat heeft niets te maken met talent, alles met kansen. Kansen die vrouwen al te vaak niet werden gegund. Eeuwenlang werden vrouwen geweerd uit academies, genegeerd door verzamelaars en in hun werk ontkend. Was een werk te goed? Dan moest het wel van een man zijn. 

Zo verdween een groot deel van het vrouwelijke erfgoed uit beeld, letterlijk. Zoals Suzanna en de ouderlingen van Artemisia Gentileschi, dat onterecht aan haar vader werd toegeschreven, terwijl de toen nog piepjonge Artemisia de echte maker was.

In The Story of Art, het standaardwerk van Ernst Gombrich, ontbreekt elke vrouw. Kunsthistorica Katy Hessel bracht hier pas recent verandering in met The Story of Art without Men, waarin ze vergeten stemmen en werken van vrouwen terugbrengt op het podium waar ze thuishoren. Sommige verhalen moesten eeuwen wachten voordat iemand ze eindelijk wilde vertellen. Hessel toont hoe een ander perspectief ook een andere kunstgeschiedenis onthult.

Als docente kunstgeschiedenis merk ik hoe hard dat verleden nog altijd doorleeft. Mijn leerlingen kennen moeiteloos Leonardo da Vinci, Michelangelo of Vincent van Gogh, maar zelden Sofonisba Anguissola, Berthe Morisot of Georgia O'Keeffe. Hoeveel vrouwen zijn uitgewist? Hoeveel verhalen nooit verteld? Daarom blijf ik hun namen herhalen, in de klas en daarbuiten. Want kunst leert ons niet alleen kijken, ze laat ons ook zien wie ertoe doet.

En ik denk aan alle meisjes die te horen kregen dat ze niet goed genoeg waren, of simpelweg niet werden geloofd.

Gelukkig komt er langzaam verandering. Musea durven het gesprek aan te gaan, herzien hun collecties en brengen vergeten verhalen weer in beeld. Zonder deze stemmen is het verhaal van de kunst niet compleet. Hoog tijd dat vrouwen daarin niet langer voetnoten zijn, maar hoofdstukken die er echt toe doen.

Sta bij elk museumbezoek stil bij minstens één werk van een vrouw. Zeg hun namen hardop. Laat zien dat ze er waren en geef ze de erkenning die ze altijd al verdienden.

Want wie we tonen, bepaalt wie we herinneren.